Zoetwatermossel

De zoetwatermossel is een tweekleppig weekdier dat leeft in rivieren, meren, sloten en vijvers. Anders dan de gewone mossel uit zee leeft hij volledig in zoet water. Zoetwatermosselen behoren tot dezelfde grote diergroep als slakken en inktvissen: de weekdieren.

Hoe ziet een zoetwatermossel eruit?

Een zoetwatermossel heeft:

• twee harde schelpen (kleppen),
• een zacht lichaam binnenin,
• geen kop of ogen zoals vissen,
• een gespierde "voet" waarmee hij zich langzaam door de bodem kan verplaatsen.

Sommige soorten worden maar een paar centimeter groot, terwijl grote soorten zoals de zwanenmossel wel 20 centimeter lang kunnen worden.

Bekende Nederlandse soorten zijn:

• de zwanenmossel,
• schildersmossel,
• vijvermossel,
• driehoeksmossel (ook wel zebramossel genoemd).

Waar leven ze?

Ze leven meestal:

• op de bodem van stilstaand of langzaam stromend water,
• half ingegraven in zand of modder,
• in schoon, zuurstofrijk water.

Je vindt ze vaak in:

• plassen,
• sloten,
• vijvers,
• kanalen,
• langzaam stromende rivieren.

Omdat ze gevoelig zijn voor vervuiling, zijn ze vaak een teken dat het water redelijk schoon is.

Hoe eten ze?

Zoetwatermosselen zijn filteraars. Dat betekent dat ze water naar binnen zuigen en daar voedseldeeltjes uit filteren.

Ze eten onder andere:

• plankton,
• algen,
• kleine organische deeltjes,
• bacteriën.

Een grote mossel kan liters water per uur filteren. Daardoor helpen ze het water helder en schoon te houden.

Hoe bewegen ze?

Hoewel ze er stil uitzien, kunnen ze bewegen:

• met hun gespierde voet duwen ze zich langzaam vooruit,
• sommige soorten kunnen zich ingraven,
• driehoeksmosselen hechten zich met sterke draden vast aan stenen of hout.

Ze bewegen langzaam: soms maar enkele centimeters per dag.

Voortplanting: bijzonder ingewikkeld

De voortplanting van veel zoetwatermosselen is opvallend ingewikkeld.

Stap 1: bevruchting

Mannetjes laten sperma los in het water. Vrouwtjes filteren dat naar binnen, waarna de eitjes worden bevrucht.

Stap 2: larven

De jonge larven heten glochidiën. Die kunnen niet meteen zelfstandig leven.

Stap 3: een vis als "taxi"

De larven moeten zich vasthechten aan een vis, meestal:

• aan de kieuwen,
• of aan de huid.

Daar leven ze tijdelijk als kleine parasieten. Na een paar weken laten ze los en zakken ze naar de bodem om verder te groeien.

Dit systeem helpt de mosselen zich verspreiden, want volwassen mosselen bewegen bijna niet.

De samenwerking met de bittervoorn

Een beroemde samenwerking in de natuur is die tussen de zoetwatermossel en de bittervoorn, een kleine vis. Bittervoorn

• Het vrouwtje van de bittervoorn legt haar eitjes in de mossel.
• De jonge visjes groeien daar veilig op.
• Tegelijk kunnen mossellarven zich aan de vis hechten en zo worden verspreid.

Beide soorten hebben dus voordeel van elkaar. Dat heet mutualisme.

De driehoeksmossel: nuttig én lastig

De driehoeksmossel komt oorspronkelijk niet uit Nederland maar heeft zich sterk verspreid.

Voordelen:

• filtert veel water,
• maakt water helderder,
• voedsel voor vogels zoals kuifeenden.

Nadelen:

• groeit massaal,
• verstopt leidingen en buizen,
• verdringt soms inheemse soorten.

Vijanden

Zoetwatermosselen worden gegeten door:

• vogels,
• vissen,
• muskusratten,
• rivierkreeften.

Hun schelpen beschermen hen redelijk goed, maar jonge mosselen zijn kwetsbaar.

Leeftijd

Sommige soorten kunnen verrassend oud worden:

• vaak 10–15 jaar,
• sommige grote soorten tientallen jaren.

Wereldwijd bestaan zelfs zoetwatermosselen die meer dan 100 jaar oud kunnen worden.

Waarom zijn ze belangrijk?

Zoetwatermosselen zijn belangrijk omdat ze:

• water filteren,
• bijdragen aan een gezond ecosysteem,
• voedsel zijn voor andere dieren,
• helpen bij de waterkwaliteit.

Wetenschappers gebruiken ze soms als indicator voor de gezondheid van watergebieden.

Problemen en bedreigingen

Veel soorten hebben het moeilijk door:

• watervervuiling,
• baggeren,
• verdwijnen van geschikte vissen,
• invasieve exoten,
• droogte,
• verandering van leefgebied.

Daardoor zijn sommige soorten zeldzaam geworden.

Interessante weetjes

• Een mossel heeft geen hersenen zoals mensen.
• Ze kunnen reageren op licht en trillingen.
• Sommige larven lijken op kleine visjes om echte vissen te lokken.
• De schelp groeit mee met de leeftijd.
• Parels kunnen soms ook in zoetwatermosselen ontstaan, al is dat zeldzaam.