Regenworm

De regenworm is een van de belangrijkste dieren in de bodem. Zonder regenwormen zou de grond veel compacter, armer en minder vruchtbaar zijn. Ze behoren tot de ringwormen en leven vrijwel overal waar de bodem vochtig genoeg is. De bekendste soort in Europa is de gewone regenworm, ook wel "pier" genoemd: Lumbricus terrestris.

Hoe ziet een regenworm eruit?

Een regenworm heeft:

• een lang cilindervormig lichaam;
• tientallen tot meer dan honderd segmenten;
• geen poten, ogen, oren of tanden;
• kleine borsteltjes (setae) waarmee hij grip krijgt in de grond;
• een slijmlaag die uitdroging voorkomt.

De kleur varieert van roze tot roodbruin. Sommige soorten worden maar enkele centimeters lang, terwijl grote soorten meer dan 30 cm kunnen worden.

Hoe beweegt een regenworm?

Een regenworm beweegt door spieren samen te trekken en weer uit te rekken. Eerst maakt hij het voorste deel lang en smal, zet de borsteltjes vast in de bodem, en trekt daarna de rest van het lichaam naar voren. Dit heet peristaltische beweging.

Hoe ademt een regenworm?

Regenwormen hebben geen longen. Ze ademen via hun huid. Daarom moet hun huid altijd vochtig blijven. Als een worm uitdroogt, kan hij stikken.

Bij zware regen komen ze vaak naar boven omdat hun gangen vollopen met water en er minder zuurstof beschikbaar is in de bodem. Dat verklaart waarom je ze veel ziet na regenbuien.

Wat eten regenwormen?

Regenwormen eten:

• rottende bladeren;
• plantenresten;
• humus;
• micro-organismen;
• kleine resten van dood materiaal.

Tijdens het eten slikken ze ook aarde in. Daar halen ze voedingsstoffen uit. Hun uitwerpselen zijn extreem rijk aan voedingsstoffen en verbeteren de bodemkwaliteit.

Waarom zijn regenwormen belangrijk?

Regenwormen zijn echte bodemingenieurs.

Hun belangrijkste functies:

• ze maken gangen waardoor lucht en water dieper in de bodem komen;
• ze mengen organisch materiaal met aarde;
• ze verbeteren de structuur van de bodem;
• ze maken voedingsstoffen beschikbaar voor planten;
• ze helpen bij compostvorming.

Een gezonde tuin of landbouwgrond bevat vaak duizenden regenwormen per hectare. Samen kunnen ze enorme hoeveelheden aarde verplaatsen. Darwin berekende ooit dat wormen jaarlijks tonnen aarde per hectare verwerken.

Soorten regenwormen

Er bestaan honderden soorten wereldwijd. In Nederland en België komen verschillende groepen voor:

1. Strooiselbewoners
   Leven dicht aan de oppervlakte tussen bladeren en compost.
2. Bodembewoners
   Graven horizontale gangen in de bovenlaag.
3. Diepgravers of pendelaars
   Maken diepe verticale tunnels die soms meters diep gaan.

Voortplanting

Regenwormen zijn hermafrodiet: elke worm heeft zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen. Toch hebben ze meestal een partner nodig.

Tijdens het paren wisselen twee wormen sperma uit. Daarna vormt zich rond het lichaam een slijmring die een cocon wordt. In die cocon ontwikkelen de eitjes zich tot jonge wormen.

Kunnen regenwormen teruggroeien?

Veel mensen denken dat je twee wormen krijgt als je een worm doormidden snijdt. Dat klopt meestal niet.

Soms kan een regenworm een klein achterstuk herstellen, maar een worm die echt in tweeën wordt gesneden overleeft vaak niet.

Vijanden van de regenworm

Regenwormen zijn voedsel voor veel dieren:

• merels;
• mollen;
• egels;
• kikkers;
• dassen;
• sommige kevers.

Vooral vogels trekken wormen snel uit de grond na regen.

Bijzondere feiten

• Regenwormen hebben lichtgevoelige cellen en vermijden fel licht.
• Sommige soorten kunnen jaren oud worden.
• Ze zijn vooral 's nachts actief.
• Een regenworm kan zijn eigen gewicht aan aarde per dag verwerken.
• Compostwormen zijn speciale regenwormen die snel organisch afval afbreken.