Gelada Baviaan

🐒 Wat is een gelada?

De gelada (Theropithecus gelada) is een opvallende apensoort die uitsluitend voorkomt op de hoogvlakten van Ethiopië. Hoewel hij vaak "baviaan" wordt genoemd, is hij technisch gezien geen echte baviaan, maar een nauw verwante soort binnen dezelfde onderfamilie.

🌍 Leefgebied

• Komt voor op hoge plateaus tussen ongeveer 2.000 en 4.400 meter hoogte.

• Leeft vooral in graslanden met steile rotskliffen.

• De kliffen bieden bescherming en slaapplaatsen, de graslanden bieden veel voedsel.

🐾 Uiterlijk

• Groter dan de meeste andere apen in de regio.

• Mannetjes hebben een enorme manenkrans van lang haar, wat hen een leeuwachtige uitstraling geeft.

• Ze hebben een opvallende rode, kale 'borstvlek', die bij opwinding helderder wordt.

• Hun handen zijn aangepast om veel te zitten en plukken, want ze lopen minder op hun achterpoten dan echte bavianen.

🥗 Voeding

Gelada's zijn de énige primaten die bijna volledig graseters zijn.

• Eten vooral grasbladeren, sprieten en scheuten.

• Kunnen efficiënt granen en zaden peuteren met hun vingers.

• Besteed een groot deel van de dag aan eten — soms tot 60% van hun tijd.

👨‍👩‍👧‍👦 Sociaal gedrag

Gelada's staan bekend om een van de meest complexe sociaal-politieke structuren onder primaten.

Basisgroep (haremgroep)

• 1 dominant mannetje

• 2–10 vrouwtjes en hun jongen

Harems vormen samen grotere troepen die kunnen uitgroeien tot honderden individuen. In totaal kunnen er soms wel 1.000 gelada's op een veld foerageren.

Communicatie:

• Ze maken uitzonderlijk veel vocale geluiden, bijna alsof ze converseren.

• Ook lipbewegingen en gezichtsuitdrukkingen zijn belangrijk — denk aan "lip-flap"-geluiden tijdens sociaal contact.

💕 Voortplanting

• De rode borststreek van het vrouwtje verandert met haar vruchtbaarheid.

• Mannetjes proberen hun harem te behouden door andere mannetjes af te weren, maar rivalen kunnen een harem overnemen.

• Baby's worden na ongeveer 6 maanden geboren en worden intensief verzorgd door de moeder en de groep.

⚠️ Bedreigingen

• Habitatverlies door landbouwuitbreiding.

• Klimaatverandering die de graslanden verschuift.

• Mens-dier conflicten (bijv. gewassenschade).

Hoewel ze momenteel niet extreem bedreigd zijn, nemen sommige populaties wel af.

⭐ Bijzonderheden

• Gelada's bewegen zich vaak sideways zittend, bijna als "grasplukkende spitsmuizen" maar dan in apenvorm.

• Hun tanden laten zien dat ze nagenoeg geen carnivoren zijn, ondanks hun baviaanachtige uiterlijk.

• Ze slapen 's nachts op steil aflopende rotswanden om roofdieren te vermijden.