Brazilaanse zwerfspin

De Brazilian wandering spider — in het Nederlands vaak de Braziliaanse zwerfspin genoemd — staat bekend als een van de gevaarlijkste spinnen ter wereld. Hij behoort tot het geslacht Phoneutria, wat letterlijk iets betekent als "moordenares" in het Grieks. Ondanks die reputatie is het dier vooral fascinerend: snel, intelligent voor een spin, extreem defensief en perfect aangepast aan het jagen in tropische bossen.

Uiterlijk

Deze spin is groot en gespierd gebouwd:

• Lichaam: ongeveer 2 tot 5 cm
• Pootspanwijdte: tot ongeveer 15 cm
• Kleur: meestal bruin, grijsbruin of donker met zwarte patronen
• Onderkant van de poten: vaak zwart met lichte banden
• Sommige soorten hebben rode haren rond de kaken

Wat hem extra intimiderend maakt is zijn verdedigingshouding:
hij gaat rechtop staan op zijn achterpoten en heft de voorpoten omhoog alsof hij bokst. Dat is een waarschuwing: "kom niet dichterbij".

Waarom heet hij "zwerfspin"?

De meeste spinnen bouwen een web en wachten op prooi. Deze niet.

De Braziliaanse zwerfspin:

• zwerft 's nachts actief rond
• jaagt op de grond
• gebruikt snelheid en verrassing
• verstopt zich overdag in donkere plekken

Hij zit vaak:

• onder boomschors
• tussen bladeren
• in bananenplanten
• in schoenen, dozen of kleding

Daarom wordt hij soms ook "bananenspin" genoemd.

Waar leeft hij?

Vooral in:

• Brazilië
• Peru
• Colombia
• Ecuador
• Venezuela
• delen van Centraal-Amerika

Hij leeft meestal in warme, vochtige gebieden zoals regenwouden.

Hoe jaagt hij?

Het zijn agressieve nachtjagers.

Hun dieet bestaat uit:

• insecten
• kakkerlakken
• krekels
• andere spinnen
• kleine hagedissen
• soms kleine muizen of kikkers

Ze springen snel naar voren en injecteren gif via hun cheliceren (de gifkaken).

Het gif

Hier wordt de spin beroemd — of berucht.

Het gif tast het zenuwstelsel aan en kan veroorzaken:

• extreme pijn
• zweten
• misselijkheid
• verhoogde hartslag
• ademhalingsproblemen
• spierkrampen

Bij ernstige gevallen kan het levensgevaarlijk worden, vooral voor:

• kinderen
• ouderen
• mensen met gezondheidsproblemen

Een bekend effect bij mannen is:

• langdurige pijnlijke erecties (priapisme)

Dat klinkt bijna als een meme op internet, maar het is echt een neurologisch effect van bepaalde toxines in het gif.

Wetenschappers onderzoeken zelfs of delen van het gif gebruikt kunnen worden voor medicijnen tegen erectiestoornissen.

Hoe gevaarlijk is hij echt?

Zijn reputatie is deels overdreven.

Ja:

• het is een medisch belangrijke spin
• een beet moet serieus genomen worden
• hij kan gevaarlijk zijn

Maar:

• dodelijke beten zijn tegenwoordig zeldzaam
• er bestaat antigif
• veel beten bevatten weinig of geen gif ("dry bites")

De spin valt mensen meestal alleen aan wanneer hij:

• zich bedreigd voelt
• klem zit
• onverwacht wordt aangeraakt

Gedrag

Interessant genoeg is hij niet "kwaadaardig", maar extreem defensief.

Veel spinnen vluchten eerst.
Deze spin doet vaak het tegenovergestelde:

1. waarschuwing geven
2. dreighouding aannemen
3. eventueel toeslaan

Daardoor vinden veel biologen hem een van de meest zelfverzekerde spinnen ter wereld.

Snelheid

Braziliaanse zwerfspinnen zijn verrassend snel.
Ze kunnen plotseling sprinten en korte afstanden razendsnel afleggen.

Dat maakt ze enger voor mensen dan tragere spinnen:
je ziet ze niet alleen — je ziet ze bewegen.

Voortplanting

• Het vrouwtje legt honderden eitjes in een zijden cocon
• Jonge spinnen zijn al roofdieren zodra ze uitkomen
• Kannibalisme komt soms voor
• Mannetjes lopen extra rond tijdens paartijd, waardoor ontmoetingen met mensen vaker gebeuren

Verschillende soorten

Er bestaan meerdere soorten binnen Phoneutria.
De bekendste zijn:

• Phoneutria nigriventer
• Phoneutria fera

Niet alle soorten zijn even gevaarlijk.

Leuk maar creepy feit

De spin verschijnt regelmatig in:

• horrorverhalen
• virale video's
• nieuws over "gevaarlijke dieren"

Er zijn zelfs gevallen geweest waarin exemplaren opdoken in:

• bananendozen
• supermarkten
• vrachtschepen in Europa

Dat gebeurt zelden, maar genoeg om internet panisch te maken.

Vergelijking met andere bekende spinnen

Spin Gevaar Gedrag
Braziliaanse zwerfspin Zeer sterk gif Defensief/agressief
Zwarte weduwe Sterk neurotoxisch gif Minder aanvallend
Sydney funnel-web Extreem gevaarlijk Erg agressief
Bruine kluizenaar Weefselvernietigend gif Schuw

Waarom mensen hem zo eng vinden

Het is eigenlijk de perfecte combinatie van eigenschappen:

• groot
• snel
• slim jagend
• krachtig gif
• loopt rond in plaats van web bouwen
• defensieve houding
• verstopt zich op onverwachte plekken

Daardoor voelt hij voor veel mensen meer als een "mini-roofdier" dan als een gewone spin.